Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo doanh nghiệp (BR&T)-Trường Đại học Bách khoa TPHCM
Trong một công ty, cấp quản lý trung gian nhận thấy doanh nghiệp của mình có nhiều vấn đề cần phải giải quyết nhưng họ lại không dám “cầm đèn chạy trước ô tô”. Các vấn đề không được giải quyết ngay tại nơi phát sinh mà luôn được “đẩy” lên cho lãnh đạo giải quyết. Vì thế, lãnh đạo trong công ty lúc nào cũng bận rộn giải quyết những vấn đề phát sinh.
Điều này phần nào phản ánh “bầu không khí mất tin tưởng” hay mất lòng tin trong doanh nghiệp. Có người gọi căn bệnh này là văn hóa “distrust”. Triệu chứng tiêu biểu nhất là hầu như mọi người không tin tưởng vào lãnh đạo hay ông chủ. Thiết lập lại không khí tin tưởng trong những tổ chức này rất khó, ngay cả khi lãnh đạo đổi mới tư duy và tỏ ra là một lãnh đạo kiểu mẫu.
David Firth, tác giả của cuốn Căn bệnh doanh nghiệp (The Corporate Fool), nói rằng nhân viên quan sát xem lãnh đạo đang làm gì, bởi vì các hành động của lãnh đạo sẽ ảnh hưởng đến họ. Lãnh đạo thường nói rằng “hãy thách thức tôi”, “hãy nói cho tôi biết”. Nhưng văn hóa truyền miệng phổ biến trong hầu hết các công ty thì cho rằng người nào dám thách thức lãnh đạo sẽ bị “dập cho tới chết” vì thế đừng có dại mà thách thức lãnh đạo, hoặc nói cho họ biết chuyện gì đang xảy ra.
Nguyên nhân sâu xa của căn bệnh mất không khí tin tưởng trong doanh nghiệp chính là mối quan hệ giữa lãnh đạo và nhân viên. Nhân viên chính là khách hàng của các lãnh đạo. Nhưng những nhà lãnh đạo kém cỏi không thấy được mối quan hệ này nên họ không quan tâm đến cảm xúc của nhân viên.
Phong cách lãnh đạo chính là căn nguyên thứ hai. Lãnh đạo thường hay nói về các nguyên tắc quản lý nhưng hành động thực tế cho thấy họ không tin tưởng vào các nguyên tắc này. Tệ hơn, nhiều lãnh đạo luôn đổ lỗi cho nhân viên như là thiếu niềm tin và không nhiệt tình. Phong cách lãnh đạo không thay đổi, căn bệnh ngày càng nặng hơn nhưng không ai muốn nói, mặc dù ai cũng biết.
Nhiều nhà lãnh đạo giả định rằng mọi thứ đều có thể tiên đoán được trừ con người. Con người cơ bản là xấu và không thể tin được. Họ cho rằng các nhà lãnh đạo phải luôn kiểm soát nhân viên.
Thực tế, doanh nghiệp nào cũng cần những con người nhiệt tình và sáng tạo trong việc đưa ra các giải pháp cho khách hàng, giải quyết các vấn đề của doanh nghiệp, và phát triển các sản phẩm hay dịch vụ mới. Tuy nhiên, không có vũ khí nào có khả năng tiêu diệt lòng nhiệt tình, tinh thần xông pha, và khả năng sáng tạo của con người cho bằng không khí thiếu tin tưởng. Có một quan hệ giữa lòng tin với sức sáng tạo và lòng nhiệt tình. Lòng tin phải ở một mức tối thiểu nào đó để có thể có sáng tạo. Khi lòng tin gia tăng, thì sáng tạo sẽ tăng. Lòng tin phải ở một mức đủ mạnh mới thúc đẩy được nhiệt tình từ mọi người. Lãnh đạo có thể kiểm soát được sự hiện diện của nhân viên nhưng không thể kiểm soát được tinh thần của họ. Lãnh đạo không thể mua được lòng tin và nhiệt tình của nhân viên.
Không khí mất tin tưởng sẽ ngăn chặn các tín hiệu của sự vô cảm đến tai của lãnh đạo. Do vậy, vô cảm ngày càng gia tăng. Việc xảy ra trong doanh nghiệp, các nhân viên đều có nghe nhưng không chú ý.
Một không khí mất tin tưởng sẽ phát sinh văn hóa “đổ lỗi”. Khi không còn niềm tin, sẽ không có ai nhận lỗi trong trường hợp các giải pháp đưa ra nhằm thay đổi hoặc đổi mới không có hiệu quả. Văn hóa này sẽ củng cố tâm lý sợ thất bại, giảm sáng tạo và lòng nhiệt tình.
Giải pháp mà nhà quản trị Steven Covey đề nghị là xây dựng lòng tin (môi trường tin tưởng). Để xây dựng lòng tin, chúng ta phải bắt đầu bằng tính trung thực và giữ lời. Nếu lãnh đạo giữ lời, nhân viên sẽ tin tưởng. Nếu nhân viên tin lãnh đạo, họ sẽ tin những điều lãnh đạo nói là sự thật. Ngoài ra, các nhà lãnh đạo nên nói đúng sự thật, không bóp méo hoặc chỉ nêu lên một nửa sự thật.
Tuy nhiên, lòng tin cũng rất dễ tàn. Có thể chỉ vì lãnh đạo một lần không giữ lời, hoặc làm điều gì đó không đáng tin.
Không khí tin tưởng là nền tảng quan trọng nhất để xây dựng một doanh nghiệp thành công. Khi lãnh đạo không xem nhân viên quan trọng hơn khách hàng, khi hành động của lãnh đạo không phản ánh đúng lời nói của mình, không khí tin tưởng trong doanh nghiệp sẽ chóng tàn. Chỉ cần quan sát môi trường giao tiếp, chúng ta sẽ thấy một tín hiệu khá tin cậy về không khí tin tưởng của doanh nghiệp. Để chữa căn bệnh này, lãnh đạo cần phải xây dựng môi trường tin tưởng bắt đầu bằng giữ lời và nói sự thật.
Trong doanh nghiệp không có thứ vũ khí nào có khả năng tiêu diệt lòng nhiệt tình, tinh thần xông pha và khả năng sáng tạo của con người cho bằng không khí thiếu tin tưởng.
Tiến sĩ Võ Văn Huy